АВАХ

1. Аливаа юмыг өөрийн болгох, эзэмших: байр авах (а. Орон сууцтай болох; б. Тэмцээнд байр эзлэх), дэлгэрэнгүй...


2. Хувцас, эд хэрэглэлийг гараар барьж тайлах, авч тавих, салгах: бээлий авах (а. Гараас бээлийгээ мултлах -Өчүүхэн төдий удаан дэлгэрэнгүй... Л.Түдэв. Алтан гадас чигийг заана; б. Бээлий худалдан авах), малгай авах (а. Толгой дээрээс малгайгаа авах; б. Малгай худалдан авах), эмээл авах (а. Морины эмээл авах; б. Эмээл худалдан авах);

3. Өмгөөлөл, асрамждаа байлгах: ивээлдээ авах (халамжлан тэтгэх) -Ли Инчи ноён түүнийг ивээлдээ авсан болохоор одоо дэлгэрэнгүй... Д.Гармаа. Харуул Алтай;
4. Хүн, амьтны биеэс өвчилсөн зүйлийг нь салгах: бөөрийг нь авах (а. Бөөрний мэс засал хийх; б. [шилжсэн] Айлгах, сүрдүүлэх; хүүхдийг дэлгэрэнгүй...
5. Биенд ямар нэг согог суух: гараа авах (гараа гэмтээх), салхи авах (а. Салхинд цохиулах; б. [шилжсэн] Ан амьтан дэлгэрэнгүй...
6. Сэрж мэдрэх: амт авах (а. Амт мэдрэх -Тэгээд зогсвол их юм, цусны амт авсан амьтан нэг мөр шулуудан зулгааж идэж цадаад талийх дэлгэрэнгүй... П.Баярсайхан. Нохойн хэвтэр; б. [шилжсэн] Улам дурлах, хорхойсох), анир авах (амьтан бусдын чимээг сонсох), үнэр авах (а. Ан амьтан салхины дээд талаас ирсэн ямар нэгэн үнэрийг мэдэх; б. [шилжсэн] Сэжиг төрөх);
7. Хүч нэмэгдүүлэх сул үгийн үүргээр хэрэглэгдэнэ: сурч авах (сурах), уулзаж авах (уулзах) -Бид гурав ингэж л дэлгэрэнгүй... Б.Бааст. Хяруу унасан цагаар., хэлж авах (хэлэх);
8. Нэгэнтээ үйлдэн өнгөрөх санааг илэрхийлнэ: мэдээд авах (мэдэх), түргэн авах (яаралтай цугларах), уншаад дэлгэрэнгүй... (унших), цохиод авах (цохих), тэврээд авах (тэврэх) - Дулмааг орж ирэхэд эх нь босож ирээд тэврээд авах гэж байгаа юм шиг сарвайн ирлээ. Ч.Ойдов. Их жанжин Сүхбаатар танаа;
9. Нэр үгийн дараа орж тухайн юм буй болох утга илтгэнэ: ажиг авах (ажиг төрөх), санаа авах (санаа төрөх), дэлгэрэнгүй...
10. Хамжих нөхцөлөөр хэлбэржин, гарахын тийн ялгалт үгтэй нийлэн, аливаа үйлийн эхлэх утга илэрхийлнэ: аль хэдийнээс аван (аль дэлгэрэнгүй...
байр авах а. Орон сууцтай болох; б. Тэмцээнд байр эзлэх
зээл авах эд мөнгийг хожим төлөхөөр зээлж хэрэглэх
эхнэр авах гэрлэх
хүүхэд авах а. Хүүхэд үрчлэн авч өсгөх; б. Цэцэрлэг яслиас хүүхэд авчрах
мэдээ авах бүртгэл, дүн, мэдээлэл, тодорхойлолт авах
тарга авах мал таргалах
түрүү авах тэмцээн уралдаанд аваргалах, тэргүүн байр эзлэх наадамд морь нь түрүүлэх
ус авах а. Ус зөөж авчрах; б. Усны аюулд өртөх; в. Эмчлэх буюу шинжлэх зорилгоор ямар нэгэн эрхтэнд тогтсон усыг гаргах
үг авах а. Дуулгавартай байх; б. Үг алдуулах
төл авах малын төл бойжуулах
хулгай авах хулгайд юмаа алдах, хулгайчийн гарт орох
хүлээн авах а. Ямар нэг ажил үйл, эд юмыг хариуцан авах; б. Зочин гийчнийг хүндэтгэн зориуд учирч танилцах
хэл авах бусдаас хариу үг, чимээ лавлан мэдэх, хэл мэдээ сонсох
шагнал авах шагнал хүртэх, шагнуулах
ширээ авах а. Ширээ худалдан авах; б. Үйлчилгээний газраас тусгай бэлтгэсэн идэш ууш бүхий ширээ захиалж авах
юм авах

юм худалдан авах

авах өгөх юмыг өөрийн болгох, бусдын мэдэлд шилжүүлэх
гартаа авах эрх мэдэлдээ оруулж эзэмших, өөрийн эрхшээлд оруулах
авах аргагүй а. Хэрэггүй, дэмий; б. Хүртэх бололцоогүй
авах танаггүй хэрэглэх аргагүй, хэрэгцээгүй, дэмий
авах юм ч үгүй, асгах шар ус ч үгүй огт хэрэгцээгүй
авах хүнд нэг үг ч эрдэнэ, орхих хүнд мянган үг ч улиг хэрэгцээтэй бол ганц үг ч чухал, хэрэгцээгүй бол мянган үг ч ашиггүй
авахдаа аварга могой, өгөхдөө өрөлбө бахь

шунахай харамч зантай гэсэн санаа

авахыг мэдвэл өгөхөө мэд, өгөхийг мэдвэл авахаа мэд өгөө аваатай байх
бээлий авах а. Гараас бээлийгээ мултлах - Өчүүхэн төдий удаан хөдөлсөн цэргийг бээлийгээ суга татан аваад улаан гараараа алгаддаг байлаа. Л.Түдэв. Алтан гадас чигийг заана; б. Бээлий худалдан авах
малгай авах а. Толгой дээрээс малгайгаа авах; б. Малгай худалдан авах
эмээл авах а. Морины эмээл авах; б. Эмээл худалдан авах
бөөрийг нь авах а. Бөөрний мэс засал хийх; б. [шилжсэн] Айлгах, сүрдүүлэх хүүхдийг айлгах үг
олгой авах мухар олгой авах мэс засал хийх
үс авах үс засах, даахь үргээх
шүд авах өвчилсөн шүдийг сугалах
гараа авах гараа гэмтээх
салхи авах а. Салхинд цохиулах; б. [шилжсэн] Ан амьтан ямар нэгэн зүйлийн үнэрийг салхиар сэрж мэдрэх
нуруугаа авах а. Нуруугаа гэмтээх; б. Морь малын дагьж халшрах
сурч авах сурах
уулзаж авах уулзах
хэлж авах хэлэх
мэдээд авах мэдэх
түргэн авах яаралтай цугларах
уншаад авах унших
цохиод авах цохих
тэврээд авах тэврэх
ажиг авах ажиг төрөх
санаа авах санаа төрөх
сэжиг авах сэжиг төрөх
хайр авах бусдын хайр энэрлийг хүртэх, олох
хар авах бусдын хэлсэн зөвлөсөн үг сургамжид атгаг санах, хардах
хүч авах а. Таргалах; б. Бусдын хүчинд шүтэх; в. Чадал эрч нь нэмэгдэх
чийг авах чийгтэх
аль хэдийнээс аван аль эртнээс эхлэн
өглөөнөөс аван өглөөнөөс эхлээд
эхнээсээ аван анхнаасаа
ам авах а. Зөвшөөрсөн, хүлээсэн үг гаргуулах, дахин няцахгүй гэж ягштал хэлүүлэх; б. Учраа бөхөө амлах
ам хэл авах а. Батлах үг гаргуулах; б. Сураг сонсох
амь авах а. Амийг аврах; б. Амийг таслах
амьсгал авах амьсгалах
анир авах амьтан бусдын чимээ авах
арга хэмжээ авах а. Шийтгэл оногдуулах, шийтгэх; б. Шаардлагатай асуудлыг шийдвэрлэх
газар авах а. Газар өмчилж авах; б. [шилжсэн] Лавшрах, өвчин ужиж хүндрэх; в. Шарил оршуулах газрыг товлон хөндөх
гэрэл авах гэрэлд цохиулах, осолдож гэрэл үзүүлэх
зураг авах гэрэл зургаар дүрсийг гаргах
зүлд авах анд хамт явсан буюу замд тохиолдсон хүмүүс агнасан ангийн махнаас хувь хүртэх
идэш авах хүйтний улиралд идэхээр бэлтгэж мал нядлах
идээ авах сүү цагаагаар хүнс идээ бэлтгэн хураах
нойр авах унтах
өл авах бага сага юм идэх
татвар авах татвар төлүүлэх
ургац авах хадлан, тариалан, хүнсний ногоо хураах
үнэр авах

а. Ан амьтан салхины дээд талаас ирсэн бусдын үнэрийг мэдэх; б. [шилжсэн] Сэжиг төрөх

шав авах тоглоомоор бугуй дээр нь хоёр хуруугаар шавхуурдах
эрлэг авах үхэх
зууш авах сайн бөх хялбар дийлнэ гэсэн бөхөө амлаж авах
зүрх авах ихэд айснаас болж хожим бэрхшээх
магнай авах духан дээр нь няслах
цох авах тоглоомоор цохон дээр нь няслах, цохдох
элэг авах инээдэм болох, инээд хүргэх
аваагүй бэр, агтлаагүй бурхан а. Биелэгдээгүй хоосон хүсэл; б. Болоогүй, биелэгдээгүй юмыг хэтэрхий магтаж сайшаах гэсэн санаа
авахдаа авхай, өгөхдөө хувхай авахдаа дуртай, өгөхдөө харамч гэсэн санаа
авахад алгаа тосож, өгөхөд өрцөө татах авахдаа сайн ч, өгөхдөө харамлах гэсэн санаа
авсан нь нэг тамтай, алдсан нь арван тамтай ~ алдсан хүн арван тамтай, авсан хүн нэг тамтай

хий хардаж сэрдэх шиг хэцүү юм үгүй гэсэн санаа

ивээлдээ авах

халамжлан тэтгэх -Ли Инчи ноён түүнийг ивээлдээ авсан болохоор одоо айлтгүй. Д.Гармаа. Харуул Алтай.,

амт авах

а. Амт мэдрэх -Тэгээд зогсвол их юм, цусны амт авсан амьтан нэг мөр шулуудан зулгааж идэж цадаад талийх ч бий. П.Баярсайхан. Нохойн хэвтэр; б. [шилжсэн] Улам дурлах, хорхойсох