ТАЙЛАХ

1. Уясан, зангилсан, сүлжсэн зүйлийг алдруулах, сул болгох - Жа багшийнхаа чанга хүлээсийг тайлах гэж ноцолдож дэлгэрэнгүй... Н.Батбаяр. Өндөрт хатгасан туг., гэзэг тайлах (сүлжсэн боосон гэзэг задлах), уяа тайлах (зангидсан уяаг задлах);


2. Өмссөн хувцас хунарыг биеэсээ салгах - Үсэд холын нэгэн хэргийг дэмий их бодолгүй, үйлдэхэд ойртсон хэргийг сайтар шинжилж бодтугай, үлгэрлэвэл дэлгэрэнгүй... Субашид., бүс тайлах (зүүсэн, ороосон бүсээ задлах, бүсээ авах) - Дурдан бүсээ тайлах зуур асуув. Ш.Гаадамба. Элбэг дээл., дээл тайлах (өмссөн дээлээсээ салах), *зодог тайлах (барилдахаа бүрмөсөн болих), ус үзээгүй гутал тайлах, уул үзээгүй хормой шуух [зүйр цэцэн үг] (юу ч болоогүй байхад сандрах, яагаа ч үгүй байхад шантрах гэсэн санаа);

3. Чөдөр, тушаа, гав, гинж зэргээс салгах, суллах: тушаа тайлах (тушаанаас суллах, салгах) - Мориныхоо тушааг тайлах гэж байгаад дэлгэрэнгүй... Л.Түдэв. Нүүдэл., чөдөр тайлах (чөдрөөс суллах) - Аргамж чөдрийг тайлах гэж ноцолдоно. Б.Бааст. Алтайн хөх дөнөн;
4. Цоож, оньс мэтийг сул болгох: түгжээ тайлах (түгжээ онгойлгох, түгжээ мултлах) - Түгжээ тайлах гэж хаалга зүглэснийх буй дэлгэрэнгүй... Д.Цэдэв. Айргийн амт., хаалганы оньс тайлах (хаалганы оньс мултлах, салгах);
5. Юмны утга учир, тайллыг ухаж мэдэх ба зааж таниулах - Зохиогчийн эрдмийг товч төдий өгүүлэх ба шастирын бэрх утгыг тайлах бөгөөд анхан энэ дэлгэрэнгүй... Субашид., үг тайлах (үгийн утгыг олох), тайлж унших (тухайн зүйлийн утга учрыг ойлгож унших), зүүд тайлах (зүүдний тайлал хийх), нууцыг тайлах (тухайн нууц зүйлийн учир шалтгааныг нь илрүүлэх) - Аймшигт явдлын нууцыг тайлах шиг болов. “Цог” сэтгүүл., оньсого тайлах (оньсого таах, оньсогын хариуг олох) - Тайлагдашгүй оньсогыг би тайлах гэж тэмүүлнэм. М.Цэдэндорж. Есөн хүсэл., утгыг тайлах (үг, бичиг зохиолын утга санааг дэлгэрүүлэн заах), учрыг тайлах (учрыг нь олох) - Утгыг илтгэж, учрыг тайлах нь тунгалаг толинд дүрсийг үзэх мэт. Ц.Дамдинсүрэн. Түүвэр зохиол., *нүд тайлах (алс газар явж ихийг үзэх, амьдралын туршлага суух) - Миний буянаар юм үзэж, нүд тайлах бишүү. С.Дашдэндэв. Улаан наран;
6. Мэдлэгтэй болгох: бичиг үсэгт тайлах (бичиг үсэгтэй болгох, уншдаг бичдэг болгох);
7. Сэтгэлийн хүлээс алдарч тайтгарах, амаржих: гомдлоо тайлах (гомдсон сэтгэлээ уудлан тайвшрах) - Ийнхүү хэзээ нэгэн цагт дэлгэрэнгүй... С.Эрдэнэ. Хонгорзул., уй гашуу тайлах (уй гашуугаа мартаж сэтгэл тайвшрах), гашуудал тайлах (гашуудах хугацааг дуусгаж, ёс гүйцэтгэх);

8. Удтал хүлээсний эцэст хүссэн зүйл болох: ган тайлах (олон хоног хургүй байж хуурайшсаны эцэст хур бороо орох);
9. Биеийн хордлого, хямралыг арилгах: хор тайлах (хорт бодисын хөнөөлийг арилгах), мангар тайлах (шараа тайлах), дэлгэрэнгүй...
10. [хуучирсан] Оногдсон албанаас хэлтрүүлэх, чөлөөтэй болгох: өртөөний албанаас тайлах (өртөөний албанаас чөлөөлөгдөх), дэлгэрэнгүй...
гэзэг тайлах сүлжсэн боосон гэзэг задлах
уяа тайлах зангидсан уяаг задлах
бүс тайлах зүүсэн, ороосон бүсээ задлах, бүсээ авах
дээл тайлах өмссөн дээлээсээ салах
зодог тайлах барилдахаа бүрмөсөн болих
ус үзээгүй гутал тайлах уул үзээгүй хормой шуух юу ч болоогүй байхад сандрах, яагаа ч үгүй байхад шантрах гэсэн санаа
тушаа тайлах тушаанаас суллах, салгах
чөдөр тайлах чөдрөөс суллах
түгжээ тайлах түгжээ онгойлгох, түгжээ мултлах
хаалганы оньс тайлах хаалганы оньс мултлах, салгах
үг тайлах үгийн утгыг олох
тайлж унших тухайн зүйлийн утга учрыг ойлгож унших
зүүд тайлах зүүдний тайлал хийх
нууцыг тайлах тухайн нууц зүйлийн учир шалтгааныг нь илрүүлэх
оньсого тайлах оньсого таах, оньсогын хариуг олох
утгыг тайлах үг, бичиг зохиолын утга санааг дэлгэрүүлэн заах
учрыг тайлах учрыг нь олох
нүд тайлах алс газар явж ихийг үзэх, амьдралын туршлага суух
бичиг үсэгт тайлах бичиг үсэгтэй болгох, уншдаг бичдэг болгох
гомдлоо тайлах гомдсон сэтгэлээ уудлан тайвшрах
уй гашуу тайлах уй гашуугаа мартаж сэтгэл тайвшрах
гашуудал тайлах гашуудах хугацааг дуусгаж, ёс гүйцэтгэх
ган тайлах олон хоног хургүй байж хуурайшсаны эцэст хур бороо орох
хор тайлах хорт бодисын хөнөөлийг арилгах
мангар тайлах шараа тайлах
шараа тайлах уусан архиныхаа хорыг гаргах
өртөөний албанаас тайлах өртөөний албанаас чөлөөлөгдөх
цэргийн албанаас тайлах цэргийн албанаас мултрах