Үндсэн мэдээлэл:

Адил утгатай үг Дөрвөдийн Сайн заяатын баруун гарын чуулганы өмнөд баруун этгээдийн засаг төрийн бэйлийн бэйлийн хошуу, Үнэн зоригт ханы аймгийн Бишрэлт засгийн хошуу, Чандмань уулын аймгийн Баянчандмань уулын хошуу
Төрөл Хошуу
Цаг үе 1754-1931 он
Хэний хаанчлалын үед Тэнгэрийн тэтгэсэн
Анхны засаг ноён Засаг, төрийн бэйл Гандорж
Удам Дөрвөдийн Далай тайшийн 5-р үеийн ач
Харьяалал Дөрвөдийн Сайн заяатын баруун гарын чуулган
Байгуулагдсан он цаг 1754
Татан буугдсан он цаг 1925
Манжийн үеийн нэршил (1691-1911) Дөрвөдийн баруун гарын Сайн заяатын чуулганы өмнөд баруун этгээдийн засаг төрийн бэйлийн хошуу
Богд хаант Монгол улсын үеийн нэршил (1911-1923) Дөрвөдийн Үнэн зоригт хан аймгийн Бишрэлт засгийн хошуу
1923 оноос хойш (1923-1931) Чандмань уулын аймгийн Баянчандмань уулын хошуу
Анх байгуулагдах үеийн сумны тоо 2 сум
1918 оны хүн амын тоо Байхгүй
Одоогийн Увс аймгийн Ховд сум
Хошууны дотор байсан сүм хийд Намирын хүрээ (XIX зууны эцэс)
Сүүлчийн засаг ноён Түмэнжаргал

Бишрэлт засгийн хошуу (Үнэн зоригт хан аймаг)

Чин улсын үеийн Дөрвөдийн Сайн заяатын баруун гарын чуулганы хошуу

    Зүүнгарын Дөрвөд аймгийн цорос язгууртан Гандорж 1753 онд 3 Цэрэн нарыг дагалдан харьяат ардыг авч Чин улсад дагаар иржээ. 1754 онд Чин улсын хаанд бараалхаар ирсэнд засаг, төрийн бэйл өргөмжилж харьяат ардыг нэг хошуу болгон зохион байгуулжээ. Түүний ах Бүтсэн, Лорой-Ёндон болон дүү Эрдэнэ нарт мөн засгийн тушаал олгож, жүн ван, бэйл, бэйсийн хэргэм хүртээсэн боловч үр тасарсан тул залгамжилсангүй, ганц Гандоржийн хэргэмийг хэвээр үлдээж явуулжээ. 1755 онд Зүүнгарыг дайлаар орсон их цэрэгт орж, Даваачийг барихад зүтгэн явав. 1767 онд нас барахад үргүй тул төрсөн дүү Эрдэнийн хүү Даваапилд засаг, төрийн бэйлийн хэргэмийг залгамжлуулав. Дөрвөд баяд нарыг анх нүүн ирэхэд Түйн гол, Заг Байдрагаар түр нутаглуулж Зүүнгарыг эзлэн авсны дараа уг нутагт нь буцаахаар төлөвлөж байжээ. Ингээд 1756 онд Эх аралаар дамжин Эрчист нүүж очсон боловч дайн самууны хөлөөс дайжин, буцан Алтайг давж, Ховдоор дайран 1758 онд сая Улаангомын газарт ирж суурьшчээ. Тус хошууны нутаг нь Ховд голын дагуу Шар цэхээ хэмээх газраар байжээ. Монгол улс Манж Чин улсаас салан төрийн тусгаар тогтнолоо сэргээхэд тус хошуу нь 1912 онд Монгол улсдаа дагаар орсон бөгөөд Жавзандамба хутагт Богд хаанаас үе улиран Бишрэлт засаг цол, төрийн жүн вангийн хэргэм хүртээж шинээр байгуулсан Дөрвөдийн Үнэн зоригт ханы аймагт харьяалуулжээ. Үүнээс хойш тус хошууг Дөрвөдийн Үнэн зоригт хан аймгийн Бишрэлт засгийн хошуу хэмээн нэрийдэх болов. 1925 оны засаг захиргааны шинэчлэлээр тус хошууг Чандмань уулын аймгийн Баянчандмань уулын хошуунд нэгтгэжээ. 1931 оны засаг захиргааны өөрчлөлтөөр тус хошууны хуучин нутаг нь одоогийн Увс аймгийн Ховд сумын нутагт багтан оржээ. (Б.Нацагдорж)

Засаг ноёдын үе залгамжлал

Гандорж

Засаг, төрийн бэйл

1754-1767

Даваапил

Засаг, төрийн бэйл

1767-1790

Чимэддорж

Засаг, төрийн бэйл

1790-1830

Базарзана

Засаг, төрийн бэйл

1830-1877

Түмэнжаргал

Засаг, төрийн жүн ван

1879-1923

Дөрвөдийн хоёр гарын чуулганы газрын зураг (1907)

Ашигласан ном зохиол

Jang Mu jokiyaba. Namyun, Banzaraγča mongγolčilaba. Mongγol-un qosiγu nutuγ-un temdeglel (dooradu). Ündüsüten-ü keblel-ün qoriy-a. 1990

Сономдагва Ц. Монгол улсын засаг, захиргааны зохион байгуулалтын өөрчлөлт, шинэчлэл. Улаанбаатар, 1998. 

Монгол улсын шастир II. Улаанбаатар, 1997. 

На.Сүхбаатар. Баруун хязгаарын нийгэм-улс төрийн хөгжлийн түүхэн тойм (ХХ зууны эхэн үеэс 1930-аад он). Улаанбаатар, 2000. 

X
by AdChoices

Оюунжаргал О. Манж Чин улсаас монголчуудыг захирсан бодлого. (ойрадуудын жишээн дээр). Улаанбаатар, Арвинсудар. 2009. т.185-186. 


Дэлгэрүүлж үзэх ном зохиол