Үндсэн мэдээлэл:

Адил утгатай үг Бомбын их арш
Хамаа бүхий үг Их Монгол улс, Чингис хаан
Төрөл Шашны зүтгэлтэн
Цаг үе Юань улс
Хэний хаанчлалын үед Чингис хаан
Салбар Соёл,шашин
Өөр нэр (цол, сүмийн цол, хоч нэр гэх мэт) овог нь Цю, нэр нь Чузи, өргөсөн нэр Тунми. цол нь Чан Чуньзи
Хүйс эр
Төрсөн он, сар, өдөр 1148
Нас барсан он, сар, өдөр 1227
Овог, аймаг Дэнжоу нутгийн Сися хошууны хүн
Төрсөн газар Өнөөгийн БНХАУ-ын Шандун мужийн Фэнлай тосгон
Албан тушаал Бомбын ёсонд нэвтэрсэн их арш

Чанчунь бомбо

XII-XIII зуунд амьдарч байсан Хятадын Даогийн шашны лам, их арш, гүн ухаантан

Чанчунь бомбо 19 настайгаасаа Чун Ян нэрт бомбын их аршид шавь орж ном сурч улмаар Паньси нутгийн Лунмэн хэмээх газарт очиж 13 жил бясалгалд суужээ. Тэрбээр Бомбын ёсны сургаал номлолд гүнзгий нэвтэрч алдрыг олж олон шавьтай болж далайн хөвөөнд байх төрөлх нутагтаа буцаж иржээ.

1218 онд Чингис хааны барсын тэргүүт алтан гэрэгэт элч хүрэлцэн ирж Чанчунь аршид Их хааны урилгын бичгийг гардуулсанд тэрбээр 70 нас хүрсэн хэдий ч урилгыг хүлээн авчээ. Үүнийг онцлон өгүүлэхийн учир нь Чанчунь аршийг Алтан улс, Сүн улсын үед хаад дээдэс элч түшмэл илгээн урьсан боловч урилгыг нь хүлээн авдаггүй байсан ч “Тэнгэрийн элч намайг дуудуулжээ” хэмээн Чингис хааны заллагыг хүлээн авсан гэж аяны тэмдэглэлд нь өгүүлсэн байдаг.

Чингээд Чанчунь арш арван найман шавийн хамтаар нутгаасаа мордож Монгол нутагт ирэхэд Чингис хаан Хорезмын хаант улсыг дайлахаар өрнө зүг хөдөлсөн байжээ.Түүний араас аялан явсаар Чингис хааныг Гиндукуш ууланд өвөлжиж байхад нь очиж бараалхажээ. Тэд төр засах ёс, мөнх наслахын тухайд харилцан ярилцсан тухай түүний тэмдэглэлд дэлгэрэнгүй бичсэн байдаг.

Чингис хаан Чанчунь бомбыг буцахад алба татвараас чөлөөлсөн зарлигийн бичиг,өртөө улаагаар үнэгүй зорчих барс тэргүүт алтан гэрэгэ олгожээ. Чанчунь арш өрнө зүг аялаад буцаж ирэхдээ 3 жилийг зарцуулсан байжээ.

Чингис хаанд бараалхснаар Чанчунь бомбын нэр хүнд өсчээ. Их хааны соёрхсон алтан гэрэгээг ашиглан Хятад орноор шавь албат нараа хөндлөн гулд довтолгон илгээж, Бомбын шашныг өргөн дэлгэрүүлж, олон зуун сүм хийд байгуулсны дээр бурхны шашны болоод күнзийн суртлын олон арван сүм хийдийг Бомбын шашинд шилжүүлэн авсан ажээ. Түүний шавь нар Чанчунь бомбын нэрийг ашиглан өртөө зам, алба улааг дураараа ашиглах нь хэтэрсэн тул Өгөдэй хаан, Мөнх хааны үед зарим эрх дархыг нь цуцлахад хүрчээ.

Чанчунь бомбын баруунш аялсан аяны тэмдэглэлийг түүний шавь Ли Жичан хөтөлж хожим хэвлэгджээ. Уг тэмдэглэлийн ач холбогдол нь тэр үеийн монгол орны байгаль, цаг агаар, зам харилцаа, хот суурин болон ард түмний аж байдлын талаар дэлгэрэнгүй тэмдэглэсэнд оршино. Бээжин хотод байх Чанчунь бомбын Цагаан үүлийн сүмд Чанчунь бомбын шуумал хөрөг болон Чингис хаантай уулзахаар явсан замын маршрутыг цаасан шуумалаар хийж тавьсан байдаг. (С.Цолмон)

Ашигласан ном зохиол

Юань улсын судар (монгол хэлээр) УБ.,2016

Чан чунь бомбын өрнө зүгт зорчсон тэмдэглэл, Хятад хэлнээс хөрвүүлсэн Н.Ариунгоо,УБ., 1997.

Чанчунь бомбын өрнө зүгт зорчсон тэмдэглэл, Орчуулж тайлбарласан Я.Ганбаатар, Ц.Ганбаатар,УБ.,2010

Базарсүрэн Ж., Батсүрэн Б., Дашдаваа Ч., Цолмон С., Энхчимэг Ц., Их Монгол улсын зам харилцаа, өртөө,УБ., 2006


Дэлгэрүүлж үзэх ном зохиол