ДОГСОМ Дансранбилэгийн

Үндсэн мэдээлэл:

Хамаа бүхий үг Анхны долоо, 1921 оны хувьсгал, Улсын бага хурал, дипломат
Төрөл Түүхэн зүтгэлтэн
Цаг үе XIX зууны сүүл - ХХ зууны 40-иод оны эх [1884-1941]
Хэний хаанчлалын үед Монгол улс, Ардын эрхтэй хэмжээт цаазат Монгол улс,БНМАУ
Өөр нэр (цол, сүмийн цол, хоч нэр гэх мэт) Догсом хурц, 1921 оны хувьсгалын үед хэрэглэж байсан нууц нэр-Дэмбэрэл, Георгий, Туманов
Хүйс Эр
Төрсөн он, сар, өдөр 1884
Нас барсан он, сар, өдөр 1941.07.27.
Овог, аймаг Сэцэн хан аймгийн Далай вангийн хошуу
Төрсөн газар Шинэ булаг
Албан тушаал Албан тушаал 1921-1925 онд АЗГ-ын Дотоод яам, Цэргийн яамны эрхэлсэн түшмэл, Сэцэн хан аймаг, Ховдын хязгаарт Засгийн газрын төлөөний түшмэл, 1926-1927 онд ЗХУ дахь Монголын Элчин төлөөлөгчийн газрын 1-р нарийн бичгийн дарга, 1928-1933 онд Алтанбулагийн сайд, Эдийн засгийн Зөвлөлийн хэлтсийн эрхлэгч, Хувьсгалын музейн ажилтан, нарийн бичгийн дарга, Улаанбаатар хотын захиргааны дарга, 1933-1934 онд Тагна Тува улсад суух Бүрэн эрх барих төлөөлөгч, 1934-1936 онд Засгийн газарт, 1936-1939 онд БНМАУ-ын Бага Хурлын дарга
Гэр бүл (Эцэг, өвөг эцэг, эх, нагац өвөг, хадам эцэг, хүргэн, эхнэр, нөхөр, хүү охин гэх мэт) Эцэг Дансранбилэг Эхнэр Бадам, хүү Цэвээн, Хоёр дахь гэр бүл О. Цэрэнлхам

ДОГСОМ Дансранбилэгийн

ХХ зууны Монголын нийгэм, төрийн нэрт зүтгэлтэн

    Сэцэн хан аймгийн Далай вангийн хошууны харъяат. Арван таван наснаас хошуу, аймгийн чуулганы газар бичээч,сумын занги,1912 оноос Монгол улсын  Сангийн яам, Цэргийн яаманд бичээч, эх зохиох түшмэлээр ажиллаж  Хиагтын гурван этгээдийн бага хуралд оролцсон. 1915-1916 онд Монгол улсын Засгийн газрын Газар дэлхийн баялгийг шинжлэх комисст ажиллаж, Улсын хурал сууж байв.

   С.Данзангийн хамтаар Хүрээний бүлгийг үүсгэн байгуулсан. ЗОУ-аас тусламж олохоор одсон Монголын төлөөлөгчдийн нэг.1921 оны хувьсгалын үйл хэргийг зохион байгуулах,МАН-ын онол, үзэл суртлын үндсийг боловсруулах үйл хэрэгт биечлэн оролцсон бичгийн том сэхээтэн. 1921 оны 10 сард МАН-д элссэн.  Ардын засгийн газрын  Дотоод яам,  Цэргийн яаманд эрхэлсэн түшмэл, Сэцэн хан аймаг, Ховдод төлөөний түшмэл, 1928-1933 онд Алтанбулагийн сайд, Эдийн засгийн Зөвлөлд хэлтсийн эрхлэгч, Хувьсгалын музейн ажилтан,нарийн бичгийн дарга,Улаанбаатар хотын захиргааны даргын тушаалд ажиллаж Намын Хянан Байцаах Төв Комиссын гишүүн, Төв Хороо,Улсын Бага хурлын тэргүүлэгч гишүүнээр сонгогдож байв.  1926-1927онд  ЗХУ дахь Монголын Элчин төлөөлөгчдийн газрын 1-р нарийн бичгийн дарга,1933-1934 онд Тагна Тува улсад суух Бүрэн эрх барих төлөөлөгч. 1935 онд Монгол, Манж гогийн бага хуралд оролцсон. 1936 оны 3 сараас 1939 оны 7 сарын эх хүртэл БНМАУ-ын Бага Хурлын даргаар ажиллаж хууль ёсыг сахих, нийгмийн амьдралыг тогтворжуулахын төлөө хичээнгүйлэн зүтгэсэн төрийн зүтгэлтэн.

     МАН,хувьсгал,тусгаар тогтнол,ардын төрийн түүхийн өгүүлэл, нийтлэл бичиж, олон алдаршсан дуу шүлэг зэрэг 40-өөд бүтээл туурвисан.1926 онд Бичгийн гавъяаны, 1934 онд Цэргийн гавъяаны одон,1936 онд “Алтан гадас”,Тува улсын Байлдааны гавъяаны одонгоор шагнагдсан.

      Д.Догсом 1939 оны 7 дугаар сарын 9-нд  улс төрийн хэргээр баривчлагдан ЗХУ-д хүргэгдсэн. 1941 оны 7 дугаар сарын 8-нд ЗСБНХУ-ын Дээд шүүхийн Цэргийн Коллегийн хаалттай шүүх хуралдаанаас Д.Догсомд ялын дээд хэмжээ оноож мөн сарын 27-нд гүйцэтгэсэн. ЗХУ-ын Ерөнхий прокурор Д.Догсомд холбогдуулсан “хувьсгалын эсэргүү хэрэг” нь зохиомол зүйл байсныг тогтоож, ЗСБНХУ-ын Дээд Шүүхийн Цэргийн коллегийн 1956 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрийн магадлагаагаар хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон. БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн дэргэдэх Цагаатгах ажил эрхлэх комиссын 1962 оны 1 дүгээр сарын 25-ны өдрийн 78 дугаар тогтоолоор Д.Догсомыг цагаатгаж, МАХН-ын Төв Хорооны Улс Төрийн Товчооны комиссын 1989 оны 9 сарын 18-ны хурлаар намын гишүүний эрхийг сэргээжээ. (Н.Хишигт)

Ашигласан ном зохиол

Ардын Хувьсгалын Анхны Долоо: амьдрал, үйл хэрэг. Бага хурлын эмхтгэл. УБ.: 2012
Батмөнх Б., Наранцацрал Д., Дансранбилэгийн Догсом: ”Ард түмний төлөө буцалтгүй”. (Нэмж засварласан хоёрдахь хэвлэл).Хянан нягталсан: Р.Төрдалай. УБ.: “Линограф” ХХК, 2014
Болдбаатар Ч., ХХ зууны Монголын улс төрийн зүтгэлтнүүд.(Хянан тохиолдуулсан: Д.Гомбосүрэн, З.Лонжид). УБ.: “Адмон”, 2004
Ичинноров С.,1921 оны хувьсгалын удирдагчийн нэг Дансранбилэгийн Догсом. (Ариутган шүүсэн: Ж.Саруулбуян). УБ.: 2012
Дашдаваа Ч., Туяа С., Москвад цаазлагдсан Монголын удирдагчид. УБ.: “Бэмби сан” ХХК, 2011

Дэлгэрүүлж үзэх ном зохиол

Монгол Ардын Хувьсгалт Намын түүхэнд холбогдол бүхий зүйлүүд (Сийрүүлж,нэмсэн хоёр дахь хэвлэл). Хэвлэлд бэлтгэсэн Г.Дашням, Ц.Гантулга, На Сүхбаатар. УБ.:”Соёмбо принтинг”, 2004