Тахилгат Үзүүрийн булш (Цэнгэл сум, Баян-Өлгий аймаг)

Үндсэн мэдээлэл:

Хамаа бүхий үг Зэс чулууны үе, Афанасьевийн соёл, Шатар чулууны булш, Алтансандал уулын булш, Алтан толгойн булш
Төрөл Булш оршуулгын дурсгал
Түүхэн эрин үе Зэс чулууны үе
Он цаг НТӨ IV-III мянган
Салбар Археологи

Тахилгат Үзүүрийн булш

Зэс чулууны үеийн Афанасьевийн соёлд хамаарах булш.

Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумын Тахилгат Үзүүрт түүхийн олон үед хамаарах чулуун байгууламжууд болон хадны зураг бий. Эдгээрээс 31-р булш нь зэс чулууны үеийн Афанасьевийн соёлд хамаарах юм. Уг дурсгалыг 2011 онд Ц.Төрбат нарын судлаачид малтан судалжээ.

Тахилгат үзүүрийн булш нь Монгол Алтайн бүс нутагт малтаад буй цөөн тооны зэс чулууны үеийн оршуулгын нэг болохын хувьд Монголын эртний түүх, археологийн судалгаанд чухал байр суурьтай. Мөн уг дурсгалаас баруун тийш 2,5 км зайд байх Алтан толгойд Афанасьевийн соёлын өөр нэгэн булш байсныг дээрх судлаачид малтан судалжээ.

Уг булш нь 6,8х7,4 м хэмжээтэй зүүнээс баруун тийш сунасан байрлалтай тэгш өнцөгт чулуун дараастай. Дараасны доор хавтгай чулуудыг хавиргалан босгож өрсөн тэгш өнцөгт хоёр давхар чулуун хаяавчтай юм. 60 см гүнд оршуулга илэрсэн нь эрт цагт тоногдож анхны байрлалаа алджээ. Энд нэгэн хүний яс ба нохойны нэлээд сайн хадгалагдсан яснууд байна. Мөн булшнаас сөөлжсэн ташуу дардас хээтэй, хавтгай ёроолтой шавар тогоо илэрсэн нь Афанасьевийн соёлын хожуу үеийн хэв шинжтэй болно.

Тахилгат үзүүрийн булш нь оршуулгын байгууламжийн бүтэц, хүнээ тавьсан чиглэл ба тавилт, булшнаас илэрсэн шавар сав зэргээрээ зэс чулууны үеийн Афанасьевийн соёлын хүрээнд багтана. Гэхдээ Алтансандал уул ба Шатар чулууны дурсгалуудаас илүүтэй Орос Алтайн дурсгалуудтай ижилсэж байгаа юм.

Алтан толгойн булшны он цаг нь С14 цацраг идэвхт нүүрстөрөгчийн аргаар тогтооход НТӨ 2800-2600 он буюу НТӨ III мянганы эхэн хагаст холбогдох нь тогтоогдсон. (Ц.Төрбат)

Ашигласан ном зохиол

Төрбат Ц., Батсүх Д., Баярхүү Н. “Монгол Алтайн хүрлийн үеийн археологийн судалгаа” төслийн 2011 оны ажлын тайлан. ШУА-ийн Түүх, археологийн хүрээлэнгийн Баримт мэдээллийн сан. УБ., 2012.

 

Дэлгэрүүлж үзэх ном зохиол