Үндсэн мэдээлэл:

Адил утгатай үг Баруун Хүннү
Хамаа бүхий үг Хүннү гүрэн, Аттила
Төрөл Монголын эртний улс
Он цаг НТ II-V зуун
Салбар Монголын эртний түүх

Аттилын Хүннү улс

Европт нүүдэллэн очсон Баруун Хүннү нарын байгуулсан улс

 Аттилын Хүннү улс (грекээр Hоunnoi, латинаар Hunni). НТ II-IV зуунд Уралын нурууны орчимд Төв Азиас нүүдэллэн ирсэн хүннү, нутгийн уугуул угр ба сармат үндэстэн хольцолдон бүрэлдэн бий болсон нүүдэлчин үндэстэн. IV зууны 70-аад онд хүннү нар бөөнөөрөө баруун зүг нүүдэллэсэн нь түүхэнд “Ард түмнүүдийн их нүүдэл” гэж нэрлэгдсэн их шилжилт хөдөлгөөн эхлэхэд хүргэсэн. Баламберээр удирдуулсан хүннү нар Умард Кавказад аланчуудыг бут цохиод 375 онд Хар тэнгисийн хойд эргээр байсан готуудыг бут цохисны дараа остготуудыг захиргаандаа оруулж вестготуудыг баруун тийшээ шахжээ. Улмаар Паннони буюу одоогийн Унгарын нутагт төвлөн суух болжээ. Аттила хааны үед Баруун Хүннү улс мандлынхаа оргилд хүрсэн байна. Энэ үед Баруун Хүннү улсын бүрэлдэхүүнд Уралын нуруунаас Рейн мөрөн, Балтын тэнгисээс Хар тэнгис хүртэлх нутаг багтаж байв. Захиргаандаа оруулсан ард түмнүүдээс алба гувчуур авч, дайн тулалдаанд ашигладаг байсан төдийгүй Дорнод Ромын эзэнт гүрнээс их хэмжээний төлбөр авдаг байв. 451 онд Аттилийн удирдлагаар Галлид довтлон орсон боловч Каталуаны дэргэд болсон тулалдаанд ромчуудад ялагджээ. 453 онд Аттилаг нас нөгчсөний дараа самуун дэгдэж захиргаанд нь байсан герман аймгууд бослого гаргажээ. 455 онд Недаод болсон тулалдаанд тэд ялагдаж Хар тэнгисийн зүг шахагдсан байна. 469 онд хүннү нар Балканы хойг руу довтолсон боловч амжилт олоогүй бөгөөд удалгүй бутран сарнижээ.

Аттилын Хүннү улс 469 онд бутран сарнижээ. (Ц.Төрбат)

Ашигласан ном зохиол

БНМАУ-ын түүх. Тэргүүн боть. УБ., 1966.

Мөнх-Эрдэнэ Л. Атиль хаан. УБ., 2001.

Хүннүгийн толь бичиг. Эрхлэн нийтлүүлсэн Ц.Төрбат. УБ., 2011. 

 

 

Дэлгэрүүлж үзэх ном зохиол