Бүлээний Овооны хятан бичээс (Эрдэнэ сум, Дорноговь аймаг)

Үндсэн мэдээлэл:

Адил утгатай үг Хятан бичээс
Хамаа бүхий үг Донгойн Ширээн гэрэлт хөшөө
Төрөл Гэрэлт хөшөө
Түүхэн эрин үе Хятаны үе
Он цаг НТ IX-XI зуун
Салбар Археологи

Бүлээний Овооны гэрэлт хөшөө

Хятаны үеийн бичгийн дурсгал.

Дорноговь аймгийн Эрдэнэ сумын Еншөөв багийн нутаг Бүлээний Овоо хэмээх говь нутгийн намхан толгой дээр, овооноос зүүн урагш 20-иод м зайд нанхиад үсэг мэт сийлмэл бичээстэй хөшөө байхыг 1950-иад оны үед судлаачид үзэж гэрэл зургийг нь авч байсан гэх ба эрдэмтэн О.Намнандорж 1960-аас 1980-аад оны дунд үе хүртэл хээрийн шинжилгээний ажлаар явахдаа олж тодорхойлолт хийж бүртгэсэн гэдэг.

2009 оны намар Соёлын Өвийн Төвийн мэргэжилтнүүд Бүлээний Овооны гэрэлт хөшөөг бүртгэн баримтжуулж 2010 онд гэрэл зураг, товч тайлбарыг нийтлүүлсэн байна. 2010 оны 8-р сард Монгол-Японы хамтарсан “Бичээс” төслийнхөн Бүлээний овооны гэрэлт хөшөөг үзэж гэрэл зураг, цаасан хэв аван баримтжуулахын хамт хөшөөний бичээсийг хятан их үсгээр бичсэн болохыг тогтоожээ.

Соёлын Өвийн Төвийн мэргэжилтнүүд, Үндэсний Музейн эрдэм шинжилгээний ажилтны бүрэлдэхүүнтэй баг 2011 оны 5-р сарын эхээр учирч болзошгүй элдэв эрсдлээс хамгаалахын тулд Бүлээний Овооны гэрэлт хөшөөг улсын нийслэлд авчирч Үндэсний Музейд хүлээлгэн өгсөн байна. 5-р сарын сүүлээр Соёлын Өвийн Төвийн сэргээн засварлагчид хэв авсны дараа хөшөөг Музейн үзмэрийн танхимд авчран байрлуулснаар мянга шахам жил хээр хөдөө байгалийн эрхшээл нөлөөнд элэгдэн байж өнөө үетэй золгосон түүх соёлын хосгүй нэгэн дурсгал аврагджээ.

2011 онд Япон улсын Отани Их Сургуулийн судлаач Ясунори Такэ-үчи гэрэлт хөшөөний бичээсийг судалж хөшөөний нүүрийн баруун гар талаас эхний мөрөн дэх огноог тайлан уншиж чадсанаар уг дурсгал 1058 онд холбогдохыг тогтоосон байна.

Уг гэрэлт хөшөөний одоо хэмжиж болох хэсгийн өндөр 182 см, өргөн 59 см, зузаан 38 см, бичигтэй хэсгийн өндөр 130 см, өргөн 29 см байна. (А.Энхтөр).

Ашигласан ном зохиол

Пэрлээ Х. Дорнод Монголын эртний бичиг үсгийн дурсгалын зүйл // Шинжлэх ухаан амьдрал. № 4. УБ., 1974, т. 71-76.

Пэрлээ Х. Бүтээлийн чуулган. Боть IV. УБ., 2012.

Даваацэрэн Б. Бүлээний овооны гэрэлт хөшөөг авран хамгаалсан тухай // Соёлын өвийн мэдээ,

мэдээлэл. №5. УБ., 2011, т. 32-34.

Пэрлээ Х. Хятан бичгийг уншин туршсан нь // Studia mongolica. Tom. V, Fasc. 7. УБ., 1965, т. 163-168.

X
by AdChoices

Энхболд С. Монгол нутаг дахь хадны бичээс, гэрэлт хөшөөдийн судалгааны тойм // Музей эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажил. УБ., 2013, т. 124-141.

Мөнхтулга Р. Монгол улсын нутгаас илэрсэн Хятан бичээсийг тайлан унших нь // Хятаны өв соёл. УБ., 2014, т. 112-113.

 

 

Дэлгэрүүлж үзэх ном зохиол