Жин шу

Үндсэн мэдээлэл:

Хамаа бүхий үг Хүннү гүрэн, Ши жи, Хан улсын түүх, Хожуу Хангийн түүх
Төрөл Түүхэн сурвалж
Цаг үе Вэй улсын сүүл
Хэний хаанчлалын үед Юань Ди
Салбар Эртний түүх

Жин шу

Өмнөд Хүннүгийн түүхийг агуулсан хятад сурвалж бичиг.

     “Жин шу” (晉書jinshu; Баруун Жинь (256-316) 西晉-Сыма Яний байгуулсан улс: Ланье ваны байгуулсан Зүүн /Дорнод Жин улс/ 東晉, 317—420) нь Эртний Хятадын “Таван бүдүүлгийн 16 улс”-ын үеийн умард хязгаар нутаг дахь суугуул газар тариалан эрхлэгчид, Цагаан хэрмийн өмнөд этгээдэд нутаглаж асан нүүдэлчдийн нэгэн төлөөлөл болох Өмнөд хүннү нарын байгуулсан улсын улс төр, эдийн засаг, зан үйл, соёл, худалдаа, эрхэлж байсан аж ахуй зэргийн тухай өгүүлэх дэвтэрлэсэн түүх. 
     “Жин шу”-г Өмнөд Ци улс (479-501)-ын үед Зан Жунсюй хэмээх бичгийн хүн 110 хуйлмал; дэвтэрлэсэн байдаг. Гэвч энэхүү дэвтэрлэсэн түүхийг албан ёсны түүх гэж хүлээн аваагүй ажээ. “Жин шу”-г дэвтэрлэх ажил Тан улс (618-907)-ын эхэн үед буюу Жин улс (265-420) нуран унаснаас хойш олон жилийн дараа дахин эхэлсэн байдаг. Олон арван бичгийн хүмүүс Жин улсын түүхийг дэвтэрлэн өргөн барьсан ч бүгдийг хүчингүйд тооцсон байдаг. 646 онд Жин улсын түүх бичих тухай шинэ зарлиг гарч Фан Сюаньлин буюу Фан Цяо (578-648) хэмээх бичгийн түшмэл хорин нэгэн хүний бүрэлдэхүүнтэйгээр уг ажлыг гүйцэтгэж 648 онд ажлаа дуусган эзэн хаанд өргөн барьсанаар албан ёсны төрийн түүхээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн байдаг. Өөр эх сурвалжийн өгүүлэхээр Жин улсын түүх дэвтэрлэх ажил 644-646 онуудад үргэлжилсэн гэдэг. Ийнхүү Фан Сюаньлин нарын дэвтэрлэсэн “Жин улсын түүх” өнөө үед ирсэн ажээ. Харин өмнө нь бичигдсэн хорь гаруй хувилбаруудаас салангид хэсгүүд мэр сэр байдаг ажээ.      
    Фан Сюаньлин нарын дэвтэрлэсэн “Жин улсын түүх”-ийн гол цөм нь өмнө өгүүлсэн Зан Жунсюйгийн эмхэтгэсэн 110 хуйлмал байсан ба Фан Сюаньлин нар нь эл эх нооргийг  холбогдох дэвтэрлэсэн түүхэн зохиолуудаар баяжуулсанаар энэ зохиол 130 хуйлмал болсон байна. Үүний эхний арван хуйлмал нь “Хаадын уг эх” буюу “ди жи” (本纪бэн жи-тэй утга нэг, хорин хуйлмал “Түүхэн тойм” “жы” 志буюу, далан хуйлмал нь “Түүхэн хүмүүсийн намтарын ойллого” буюу “лье жуан” 列传, гучин хуйлмал нь “Хаад, ноёдын шастир” буюу “зай жи”/“ши жя” 世家-д тус тус багтсан ажээ. Мөн Жин Бо, Ли Чуньфэн, Юй Жи болон бусдын дэвтэрлэсэн “Хоол, барааны тэмдэглэл” (эдийн засаг, худалдааны тойм) “Ши хуо /食货/纪” бүлэг нь “Түүхэн тойм” “жы-志” гэх хуйлмалд багтах ба энэ хэсэг нь Жин улсын түүхэн цагийг хамраад зогсохгүй Гурван улс (220-280) болон Зүүн Хан (25-220)-ийн түүхийг ч мөн ямар нэг хэмжээгээр өгүүлнэ. Энэ хуйлмалыг дэвтэрлэсэн бичээчид “Түрүү Хангийн түүх”-ийн бүлгийн нэгэн байхаар бодож бичсэн гэдэг. Учир нь улсын эдийн засгийн талаар тухайн үеийн дэвтэрлэсэн түүхүүдэд орхигдуулдаг байжээ. Жин улсын эдийн засгийн нөхцөл байдлын талаар өгүүлэхдээ дурдсан бичээчид гол төлөв баруун Жин улсын мэдээ баримтыг түлхүү дурдсан байдаг. (Н.Ганбат)

 

Ашигласан ном зохиол

Хорин дөрвөн төрийн түүх. Жингийн түүх. Шанхай, 1968. Т-7. 

Таскин В.С. Материалы по истории кочевых народов в Китае III-V вв. Вып. 1. Сюнну. М., 1989. 

Кун Фань. Ван Чун. Хятадын лавлах толь. Гүн ухаан. Т. II. Бээжин–Шанхай, 1987. 


Дэлгэрүүлж үзэх ном зохиол