Сяньбийн үеийн бүлэг булш

Үндсэн мэдээлэл:

Хамаа бүхий үг Сяньби, Айргийн Гозгорын булш
Төрөл Булш оршуулгын дурсгал
Түүхэн эрин үе Сяньбийн үе
Он цаг НТ II-IV зуун
Салбар Археологи

Бургастын Сяньбийн үеийн булш

Сяньбийн үед хамаарах булш оршуулгын дурсгал.

    Баян-Өлгий аймгийн Ногооннуур сумын нутаг, Бургастын голын хөндийд олж илрүүлсэн Сяньбийн үеийн бүлэг оршуулгын газар юм. Монгол-Францын хамтарсан хээрийн шинжилгээний анги 2015-2016 онуудад малтлага судалгаа хийсэн бөгөөд харьцангуй он цаг ба лабораторийн нарийн шинжилгээгээр Сяньбийн үед холбогдохыг тогтоосон.
    Монгол улсын хэмжээнд Сяньбийн үеийн булш төдий л сайн судлагдаагүй байгаа бөгөөд Бургастын голд бүлэг оршуулгын газар олж илрүүлэн малтан судалсан нь анхдагч судалгааны нэг болж буй юм. Мөн Орхон аймгийн Жаргалант сумын нутаг, Айрагийн Гозгор хэмээх газарт Монгол-Хятадын хээрийн шинжилгээний анги хэд хэдэн булш илрүүлэн олж малтан судлаад байна. Харин хил залгаа бүс нутаг буюу Өвөр монголын нутагт XX зууны II хагасаас эхэлсэн энэ үеийн булшны судалгаа өнөөг хүртэл хийгдсээр байгаа бөгөөд хэдэн зуун булш малтан судлаад байгаа ажээ.
    Бургастын булшнууд гадаад зохион байгуулалтын хувьд газрын хөрсөн дээр хоорондоо маш ойрхон байрласан, тийм ч өндөр биш дараастай, булшны нүхээ тойруулсан зууван дугуй, зарим тохиолдолд дөрөө хэлбэрийн хүрээг дараасны бусад чулуунаас эрс том хэмжээтэй чулуугаар хийсэн байдаг онцлогтой. 
    Булшнууд нь дотоод зохион байгуулалтын хувьд ойролцоогоор 1-1,6 м хүртэл гүнтэй бөгөөд хүнээ чулуун хайрцаг ба модон авсанд дээш харуулж тэнэгэр байдалтай хэвтүүлээд ихэвчлэн толгойгоор нь зүүн хойш эсвэл баруун урагш чиглүүлэн оршуулсан байдаг. Одоогоор малтан судлаад буй булшны дийлэнх олонх тохиолдолд хүнээ чулуун хайрцганд оршуулсан байгаа нь бүс нутгийн онцлог бололтой. Дагалдуулах эд өлгийн зүйлсээр элбэг биш боловч оршуулгын идээний зүйл болох хонины ууц, сүүл дагалдуулах нь оршуулгын үндсэн ёс байсныг илтгэх баримт судалсан бараг бүх булшнаас илэрсэн билээ. 
    Сяньбийн үеийн булш нь он цагийн хувьд НТ II-IV зуунд холбогдоно. (Н.Баярхүү)

 

Ашигласан ном зохиол

Төрбат Ц., Баярхүү Н., Лепец С., Бернард В. Монгол-Францын “Монгол Алтайн түрүү түүхэн ба түүхэн үеийн оршин суугчдын цогц судалгаа” төслийн хээрийн шинжилгээний ажлын товч үр дүн. ШУА-ийн Түүх, археологийн хүрээлэнгийн 2015 оны сессийн хурал. УБ., 2016, т. 172-176.

Төрбат Ц., Баярхүү Н., Лепец С., Бернард В. Монгол-Францын “Монгол Алтайн түрүү түүхэн ба түүхэн үеийн оршин суугчдын цогц судалгаа” төслийн хээрийн шинжилгээний ажлын тайлан. ШУА-ийн Түүх, археологийн хүрээлэнгийн ТБМС. УБ., 2016.

Вэй Жиань. Өвөр монголын нутаг дахь сяньби булшны судалгаа. УБ., 2016 /хятад хэлнээс хөрвүүлсэн М.Нямбат/.



Дэлгэрүүлж үзэх ном зохиол